دەربارەی سوودەکانی بزانە و هەروەها کەی دەکرێت لە خۆراکێکی بەسوودەوە بگۆڕدرێت بۆ مەترسییەک لەسەر تەندروستی. 
 پەتاتە...ئایا تەنها سەوزەیەکی تەندروستە؟، یاخود ئەگەری هەیە مەترسی دروست دەکات؟ 

پەتاتە یەکێکە لەو خواردنانەی لە جیهاندا زۆرترین خواستی لەسەرە، لە ڕیزبەندی زۆرترین ئەو خواردنانەی لە جیهاندا زۆرترین خواستی لەسەرە لە پلەی چوارەمدایە لە دوای برنج و گەنم و گەنمەشامی، سەرچاوەی پەتاتە دەگەڕێتەوە بۆ ئەمریکای باشوور، کە بۆ یەکەمجار نزیکەی 7000 ساڵ لەمەوبەر لەوێ چێندراوە.

یەکێک لە تایبەتمەندیەکانی پەتاتە ئەوەیە کە چاندن و گەشەکردنی ئاسانە و لەروی نرخیشەوە هەرزانە، ئەمەش وایکردووە بۆ چەندین ساڵ و لە چەندین وڵاتدا ببێتە خۆراکێکی سەرەکی.
بەڵام لەم چەند دەیەیەی ڕابردوودا بەکارهێنانی پەتاتەی ئاسایی کەمی کردووە، لە بەرامبەردا بەکارهێنانی بەرهەمەکانی پەتاتە خواستی زیادی کردووە، وەکو پەتاتە سوورکراو (French fries) و جبس (potato chips) بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە.

هەرچەندە لەلایەن هەندێک کەسەوە وەک سەوزە پۆلێن دەکرێت، بەڵام شارەزایانی بواری خۆراک پێیان وایە لە ڕووی تایبەتمەندی خۆراکییەوە بەراورد ناکرێت لەگەڵ سەوزەکانی دیکە و پەتاتە لە "پلانی خواردنی تەندروست"ـدا نیە کە زۆرێک لە ڕێنماییە خۆراکیەکان پێشنیاری دەکەن، بەپێی توێژینەوەیەکی خۆراکی زانکۆی هارڤارد.

سوود و مەترسییە تەندروستییەکان:

ئەو ماددە خۆراکیانەی پەتاتە دابینی دەکات: پۆتاسیۆم، ڤیتامین سی، ڤیتامین بی 6، و فایبەر، بەتایبەتی لە پێستدا، بەڵام شێوازی لێنانی پەتاتەکە جیاوازیەکی بەرچاو دروستدەکات لەسەر تایبەتمەندیە خۆراکییەکانیدا، بۆ نموونە کوڵاندن ڕێژەی پۆتاسیۆم کەم دەکاتەوە.

لەڕووی تەندروستییەوە خواردنی پەتاتە پەیوەستە و کاریگەری هەیە لەسەر ئاستی شەکر لە خوێندا بەهۆی دوو جۆری نیشاستەوە ئەوانیش: یەکێکیان بەخێرایی هەرس دەبێت و شەکری خوێن بەرز دەکاتەوە، وە یەکێکی دیکەیان بەرگری هەیە لە هەرسکردن و ڕەنگە سوودی هەبێت لە کەمکردنەوەی مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی شەکرە، بەتایبەتی کاتێک پەتاتە دوای ساردبوونەوە دەخورێت، بەگوێرەی کتێبخانەی نیشتمانی پزیشکی.

لە روانگەیەکی دیکەوە، شێوازی ئامادەکردنی پەتاتە ڕۆڵێکی چارەنووسساز دەگێڕێت لەسەر تایبەتمەندیەکانی و سوود و زیانەکانی، ئەگەر بە "کەرە"ـوە ئامادە بکرێت یاخود سوربکرێتەوە لەناو ڕۆندا ئەوا کالۆری و ڕێژەی چەوریەکەی زیاد دەکات، بە بەراورد لەگەڵ دانەوێڵە، پەتاتە هەمان سوودە تەندروستییە درێژخایەنەکان پێشکەش ناکات.

پەتاتە..ئایا خواردنێکی تەندروستە یاخود بارگرانییەکی خۆراکییە؟

ڕۆشنبیری ژاپۆنیەکان و نهێنی نوشتانەوەکەیان
لە کلتوری ژاپۆنیدا نوشتانەوە، یاخود (ئۆجیگی - ojigi) ئەو وشەیەیە کە ژاپۆنیەکان بەکاری دەهێنن بۆ ئەم کردارە نەریتیەیان.
بەپێێ حاڵەتەکە جۆری نوشتانەوەکە دەگۆڕێت، دەکرێت جوڵەیەکی بچوکی سەربێت یاخود نوشتانەوەیەکی قوڵ لە بەشی کەمەرەوە، نوشتانەوەیەکی قوڵ بۆ ماوەیەکی زۆر بەبێ سەر بەرزکردنەوە نیشانەی ڕێزگرتنە، لەهەمان کاتدا جوڵەیەکی بچوکی سەر نیشانەی فەرمی نەبوونە. 
لە ژاپۆن دوورکەوتنەوە لە بەرکەوتەی جەستەیی ( وەک تەوقەکردن و لەباوەشگرتن )، لەجیاتی ئەوە نوشتانەوەیان بۆ کەسی بەرامبەر باوە و دەگەڕێتەوە بۆ باو باپیرانیان، ئەم نوشتانەوەیە دەربڕینی ئەوەڕی ڕێزە لە مەودای کەسیی و خۆگونجاندنی کۆمەڵایەتی لای ژاپۆنیەکان کە تەنانەت لەنێو خێزانەکانیشدا لە شوێنە گشتیەکاندا.
لەجیاتی تەوقەکردن یاخود لەباوەشگرتن پشت دەبەستن بەو جۆرە نوشتانەوە بەناوبانگە، کە نەریتێکە دەگەڕێتەوە بۆ فەلسەفەی بودی و کۆنفۆشیۆس لە نێوان سەدەکانی( 5 – 8 )ـی زاینیدا ،کە لەسەر بنەمای پاراستنی مەودای کەسیی و ڕێزگرتن لە کەسی بەرامبەر دانراوە.
هەرچەندە کاریگەری لەژێر کاریگەری وڵاتانی دیکە تەوقەکردن لەکاتی کۆبوونەوە فەرمیەکان و لەکاتی کاردا بووەتە حالەتێکی دیاری جیاواز لە نەریتەکەیان، بەڵام نوشتانەوەی ژاپۆنیەکان هەمیشە سومبولی ڕێزگرتنیانە لە کەسانی بەرامبەر و خێزانەکان. 
نوشتانەوە لە کلتوری ژاپۆنیدا زیاد لە چەن واتایەکی هەیە و تەنها بۆ سڵاو کردن نیە، وەک:
• سڵاو کردن
• ماڵئاوایی کردن
• لە سەرەتای یاخود کۆتایی چاوپێکەوتنێکدا
• دەربڕینی پێزانین و سوپاسکردن
• پیرۆزبایی کردن لە کەسێک
• داوا کردنی شتێک لە کەسێک
• بابەتی ئایینی 
• نیشاندانی بەزەیی
• دەربڕینی پێزانین و بەرز نرخاندن
• دەستپێکردنی ڕێوڕەسمێکی فەرمی
• لەکاتی چوونە ژوورەوە یاخود چوونە دەرەوە لە (دۆجۆ) هۆڵی هونەرە جەنگیەکان

ڕۆشنبیری ژاپۆنیەکان و نهێنی نوشتانەوەکەیان

سانای تاکایچی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن پلەی سێیەمی بەدەستهێنا لەسەر لیستی 100 کاریگەرترین خانمی جیهان بۆ ساڵی 2025.

ڕیزبەندییەکە لەسەر بنەمای کاریگەری ئابووری یاخود کاریگەریان لەسەر ئەو کۆمپانیایانەی ئەم خانمانە سەرکردایەتی دەکەن، هەروەها ئاستی ناوهێنانی لە میدیاکاندا بەپێی ئە وکارانەی ئەنجامیان داوە.
ڕۆژنامەی فۆربێس ئاماژەی بەوەشکردووە، تاکایچی، یەکەم خانمە سەرۆکایەتی حکومەتی ژاپۆن دەکات لە وڵاتێکدا کە بەرهەمی ناوخۆیی دەگاتە چوار ترلیۆن دۆلار.
سیاسەتەکانی تاکایچی "کاریگەرییەکی بەرچاویان دەبێت لەسەر هاوسەنگی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و سەقامگیری پیشەسازییە جیهانییەکان"، بە لەبەرچاوگرتنی پێویستی پەرەسەندنی وڵاتەکە بە تەکنەلۆژیای زیرەکی دەستکرد.
سەبارەت بە دوو پلەکەی دیکە، پلەی یەکەم و دووەم، لەچاو ساڵی ڕابردوو وەک خۆی ماوهتەوە کە ئۆرسولا ڤۆن دێر لایێن سەڕۆکی کۆمیسیۆنی ئه وروپا پێشه نگی گرتووه و لە پلەی یەکەمدایە، هاوکات کریستین لاگاردی سەرۆکی بانکی ناوەندی ئەوروپا له پلەی دووەم دێت، جۆرجیا میلۆنی، سەرۆکوەزیرانی ئیتاڵیاش لە پلەی چوارەمدا دێت، دوای ئەویش کلاودیا شەینبام، سەرۆکی مەکسیک دێت لە پلەی پێنجەمدا، هەروەها لە لیستەکەدا خانمە سەرکردە دیارەکان و سیاسەتمەدارەکانی ئەو وڵاتانەی کە ئابووریی گەورەیان هەیە لەخۆدەگرێت.

سانای تاکایچی سێیەم بەهێزترین خانمە لە جیهاندا

حەج و عومرەی هەرێم ئاگاداری ئەو حاجییانە دەکاتەوە کە ناویان له‌ تیروپشكی حاجییان ده‌رچووه‌ و دەڵێت، پێویستە بە زووترین کات مامەڵەکانیان ئەنجام بدەن. 
بەڕێوەبەرایەتی حەج و عومرەی هەرێم لە راگەیەندراوێکدا ئاگاداری حاجییان دەکاتەوە و دەڵێت، ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بۆ حه‌جی 2026 ناویان له‌ تیروپشكی حاجییان ده‌رچووه‌ به‌ زووترین كات تا‌كو رۆژی پێنجشه‌ممه‌، به‌رواری 27/11/2025 سه‌ردانی نووسینگه‌كانی حه‌ج و عومره‌ بكه‌ن له‌ پارێزگا و ئیداره‌ سه‌ربه‌خۆكان به‌ مه‌به‌ستی ته‌واوكردنی مامه‌ڵه‌كانیان و دانانی تێچووی حه‌ج، هه‌ر كه‌سێك دوا بكه‌وێت خۆی به‌رپرسیار ده‌بێت.
پێداویستییه‌كان ئه‌مانه‌ن:-
1- پاسپۆرتی ئه‌سڵی.
2- كۆپییه‌كی ڕه‌نگاو ڕه‌نگ له‌ پاسپۆرت و كارتی نیشتیمانی و كارتی زانیاری له‌ یه‌ك لاپه‌ره‌دا كۆپی بكرێت.
3- وێنه‌یه‌كی ڕه‌نگاو ره‌نگ.
4- ئاماده‌كردنی تێچووی حه‌ج كه‌ بڕه‌كه‌ی حه‌وت ملیۆن و سه‌د هه‌زار دیناره‌ (7.100.000).

حاجییانی هەرێم ئاگادار دەکرێنەوە

کەشناسی عێراق رایگەیاند، لە سبەینێوە بارانبارین و هەورە بروسکە لە هەرێم دەستپێدەکات.
دەستەی کەشناسی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، لە ئێوارەی سبەینێ دووشەممەوە لە رۆژئاوای عێراق و ناوچەکانی هەرێمی کورستان بارانبارین و هەورە بروسکە دەستپێدەکات و پلەکانی گەرما روو لە دابەزین دەکەن.
ئاماژەی بەوەشکرد، کەشوهەوای شارەکانی دیکە تا رادەیەک جێگیر دەبێت.
ئەوەشی خستەڕوو، رۆژانی سێشەممە و چوارشەممە زۆربەی ناوچەکان دەکەونە ژێر کاریگەریی رەوشی لاوازی کەشوهەوا، ناسەقامگیرییەکی سنوردار لە کەشدا دەبێت.

وادەی دەستپێکردنەوەی بارانبارین راگەیەندرا

وتەبێژی تەندروستیی پارێزگای کەرکوک دەڵێت، لە دوو ناوچەی جیاوازی پارێزگاکە بەراز پەلاماری دوو کەسی داوە.
سامان یابە عەلی، وتەبێژی تەندروستیی پارێزگای کەرکوک لە لێدوانێکدا رایگەیاند: "ئەمڕۆ لە دوو رووداوی جیادا، لە پارێزگای کەرکوک بەراز پەلاماری جووتیار و شوانێکی لە دوو ناوچەی جیاواز داوە”.
وتیشی: "هەردوو بریندارەکە گوازرانەوە بۆ نەخۆشخانە و لە ئێستادا تەندروستییان جێگیرە".

لەم پارێزگایە بەراز پەلاماری دوو کەسی دا

پارتی وەڵامێکی تووندی یەکێتی دایەوە و دەڵێت: “کورسی یەکێتی لە هەموو حزبەکانی دیکە هەرزانترە”.
پارتی دیموکراتی کوردستان لە بڵاوکراوەیەکدا رایگەیاند: “ئێمە هەموو کات دەرگای دانوستانمان کراوەیە بۆ هەموو لایەنە براوەکانی هەڵبژاردن”.
راشیگەیاند: “پارتی هیچ کات هەوڵی نەداوە پەرلەمانتارانی حزبەکانی دیکە بکڕێت و ئەگەر ویستی کڕینی کورسیشمان هەبێت کورسی یەکێتی لە هەموو حزبەکانی دیکە هەرزانترە”.
ئەمەش لە کاتێکدایە، پێشتر یەکێتی نیشتمانی کوردستان رایگەیاندبوو چەند کورسییەکی پەرلەمانی کوردستان فرۆشراوە.

پارتی وەڵامێکی تووندی یەکێتی دایەوە

عەبدولحەلیم نۆدا یەکەم ژاپۆنیە لە مێژوودا بە فەرمی موسوڵمانبوونی تۆمارکرابێت.
عەبدولحەلیم نۆدا سەرەتای موسوڵمان بوونی دەگەرێتەوە بۆ ساڵی 1891، "عەبدولحەلیم" ڕۆژنامەنووسێکی گەنج بوو بە ناوی "شۆتارۆ نۆدا"، کاتێک هاوڕێیەکیی موسوڵمانی بە ڕەچەڵەک بەریتانی پێی دەڵێت سەردانی ئەستەنبوڵ و دەوڵەتی عوسمانی بکە، "شۆتارۆ" سەردانی ئەستەنبوڵ دەکات و چاوی بە سوڵتان عەبدولحەمیدی دووەم دەکەوێت و سوڵتان داوای لێدەکات لە ئەستەنبوڵ بمێنێتەوە.
هۆکاری ئەم داواکاریەش بۆ ئەوەبوو زمانی ژاپۆنی فێری ئەفسەرە عوسمانیەکان بکات، لەکاتی مانەوەی لەوێ کەسێک دەناسێت بەناوی عبدللە غیام کە پیاوێکی موسوڵمانی بەریتانی خەڵکی لیڤەرپوول بوو هەر ئەویشبوو ئیسلامی بە تەواوەتی بە عەبدولحەلیم ئاشناکرد.
شۆتارۆ نۆدا ناوی "عەبدولحەلیم"ـی هەڵبژارد وەک ناوی خۆیی و موسولمانبوونی خۆی ڕاگەیاند وەک یەکەم کەسی ژاپۆنی موسوڵمان لە مێژدوودا و ناوی خۆی گۆڕی بۆ "عەبدلحەلیم نۆدا".

عەبدولحەلیم نۆدا یەکەم ژاپۆنی موسوڵمانە لە مێژوودا تۆمارکرابێت

توێژه‌رانی ناسا و زانكۆی تۆهۆ له‌ ژاپۆن دەڵێن، كه‌ هه‌ساره‌كه‌مان به‌ هۆی كه‌می ئۆكسجین له‌ ماوه‌ی ملیارێك ساڵی داهاتوودا ده‌بێته‌ شوێنێکی مەترسیدار بۆ ژیان. به‌وته‌ی زانایان و توێژه‌رانی ناسا، ئۆكسجین بنه‌مای ژیانه‌ له‌سه‌ر زه‌وی، به‌بێ ئۆكسجین مرۆڤ و ئاژه‌ڵ و رووه‌ك ناتوانن بژین، ئەی چی رووده‌دات ئه‌گه‌ر ئۆکسجین نه‌مێنێت؟ زانایان توێژینه‌وه‌یه‌كی به‌رفراوانیان ئه‌نجامداوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بزانن كه‌ی ئەگەری هەیە ئه‌مه‌ رووبدات.
له‌ ئێستادا به‌رگه‌هه‌وای زه‌وی پێكهاتوه‌ له‌ نزیكه‌ی 78% نایترۆجین و 21% ئۆكسجین و نزیكه‌ی 1% ئارگۆن و 0.04% دووه‌م ئۆكسیدی كاربۆن. به‌ڵام هه‌میشه‌ ئه‌مه‌ وا نه‌بووه‌. 
به‌پێی گریمانه‌كانی زانایان، پێكهاته‌ سه‌ره‌تاییه‌كه‌ی به‌ پله‌ی یه‌كه‌م دووه‌م ئۆكسیدی كاربۆن، سه‌لفایدی هایدرۆجین، میتان و ئامۆنیا بووه‌، له‌كاتێكدا ئۆكسجین به‌ شێوه‌یه‌كی مه‌جازی نه‌بووه‌، له‌ ژێر ئه‌و بارودۆخانه‌دا، ته‌نیا به‌كتریا بێهه‌وا سه‌ره‌تاییه‌كان- به‌كتریاكان كه‌ پێویستیان به‌ ئۆكسجین نییه‌ بۆ ژیان- ده‌توانن له‌سه‌ر هه‌ساره‌كه‌مان بژین.
له‌ ئه‌نجامه‌كاندا ده‌ركه‌وتووە كه‌ دوای یه‌ك ملیار ساڵ، به‌ تایبه‌تی له‌ ساڵی 1,000,002,021، ئاستی ئۆكسجین له‌سه‌ر زه‌وی داده‌به‌زێت بۆ به‌هایه‌كی مه‌ترسیداری نزم، ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ هۆی له‌ناوچوونی هه‌موو جۆره‌كانی ژیان كه‌ وابه‌سته‌ی ئۆكسجین (O2)ن.

زانایان: لەماوەی ملیارێک ساڵدا ئۆکسجینی سەر زەوی کەمدەبێتەوە

بەهۆی شەڕ و پێکدادانی سەختی نێوان هەسەدە و گروپە چەکدارەکانی نزیک لە تورکیا لە دەورووبەری بەنداوی تشرین، سەدان کەس کوژراون و دەیان کەسی دیکەش بریندار بوون.
ڕوانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ ڕایگەیاند، بەهۆی شەڕ و پیکدادانەکانی دەورووبەری بەنداوی تشرین لە چوار مانگی ڕابردوودا زیاتر لە 500 چەکداری گروپەکان کوژراون و زیاتر لە 100 ئەندامی هەسەدە گیانیان لەدەستداوە.
ئەوەشی ئاشکراکرد، تەنیا لە مانگی ئازاردا 40 کەس لە دەورووبەری بەنداوی تشرین کوژاون.
لە دوای کەوتنی دەسەڵاتی بەشار ئەسەد لە 8-12ـی ساڵی ڕابردوو، شەڕ و پێکدادانەکانی نێوان هێزەکانی سووریای دیموکرات هەسەدە و گروپەکانی نزیک تورکیا لە منبج و دەورووبەری بەنداوی تشرین دەستیپێکرد، لە ماوەی ڕابردوودا شەڕی سەخت لەنێوانیاندا ڕوویداوە.

ڕوانگەی سووری: لە مانگی ئازاردا 40 کەس لە دەورووبەری بەنداوی تشرین کوژاون

نوسینگەی خامنەی بڵاویکردەوە، ڕۆژی دوو شەممە، یەکەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانە.
ئەمڕۆ شەممە، 29-03-2025، نووسینگەی عەلی خامنەیی، ڕێبەری کۆماری ئێسلامیی ئێران، لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕایگەیاند، بە گوێرەی پێشبینی پسپۆڕان، سبەینێ یەکشەممە، 30-03-2025، تەواوکاریی مانگی ڕەمەزانە و دووسبەی دووشەممەش، 31-03-2025، سەرەتای مانگی شەوال و یەکەم ڕۆژی جەژنی پیرۆزی ڕەمەزان دەبێت.
نووسینگە ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەمڕۆ ناتوانرێت بە هیچ شێوەیەک هیلال ببینرێت، بەڵام ئێوارەی سبەینێ یەکشەممە، 30-03-2025، دەتوانرێت زۆر بە ئاسانی هیلالی مانگی شەوال ببینرێت و بەو پێیەش دووسبەی دووشەممە، یەکەم ڕۆژی جەژنە.

نوسینەگی خامنەیی یەکەم ڕۆژی جەژنی دیاریکرد

لە چەند شارێکی تورکیا، پێنج کەس بە تۆمەتی کۆکردنەوەی زانیاریی هەستیار و سەربازیی و گواستنەوەی بۆ هەواڵگری ئێران، دەستگیرکران.
بەگوێرەی هەواڵێکی میدیای فەرمیی تورکیا، لە چوارچێوەی دۆسیەیەکدا کە لەلایەن داواکاری گشتیی ئیستانبوڵەوە کراوەتەوە، لە شارەکانی ئیستانبوڵ، مێرسین و ئەنتاڵیا، پێنج کەس بەتۆمەتی کۆکردنەوەی زانیاری لە بواری هەواڵگریی سەربازیی هەستیار بۆ هەواڵگریی ئێران دەستگیرکراون.
وەک لە دۆسیەکەدا ئاماژەی بۆ کراوە، دەستگیرکراوەکان بەڵگەیان لەسەر بنکە سەربازی و ناوچە هەستیارەکان لە تورکیا و دەرەوەی تورکیا کۆکردووەتەوە و بۆ هەواڵگریی ئێرانیان ناردووە.
ئۆپراسیۆنەکە بە هەماهەنگیی داواکاری گشتیی ئیستانبوڵ و دەزگای هەواڵگریی میت ئەنجامدراوە و دەستگیرکراوەکانیش تۆمەتی تاوانی "سیخوڕیی سیاسیی و سەربازی"یان ئاڕاستەکراوە.
هەر لەنێو دۆسیەکەدا باس لەوە کراوە، دەستگیرکراوەکان پەیوەندییان لەگەڵ ئەندامانی دەزگای هەواڵگریی سەر بە سوپای پاسداران هەبووە و زانیارییە کۆکراوەکانیان پێگەیاندوون.

سینەمای قەلەم

گەڕان بکە بۆ نوێترین فیلم و دراما جیهانیەکان لە سینەمای قەڵەم بە زمانی کوردی و بیانی

جۆراوجۆر